Udar jako poważny problem seniorów

Senior man holds his head. Old person has headache. Pain is getting stronger. What a stressful day.

Udar mózgu jest nagłym wystąpieniem objawów neurologicznych, które powstały w wyniku ogniskowych albo globalnych uszkodzeń funkcji mózgu, na skutek zaburzeń krążenia mózgowego, trwających powyżej 24 godz.

Wynika on z powodów naczyniowych, którymi są np. zablokowanie przez skrzeplinę tętnicy, wtedy mówimy o udarze niedokrwiennym, albo pęknięciem naczynia w wyniku czego dochodzi do krwotoku czyli udaru krwotocznego [1].

Systematyczne starzenie się społeczeństwa wpływa na zwiększenie częstości zachorowań na udar mózgu. Wynika to z częstszego występowania zmian chorobowych w układzie sercowo-naczyniowym [2]

W Polsce osoby w wieku powyżej 65 roku życia stanowią ok. 14% populacji. Według demograficznych prognoz WHO dla Polski, w roku 2030 seniorzy będą stanowić ponad 22% społeczeństwa, zaś w czasie kolejnych 20 lat ok. 30% [3]. Spowoduje to wzrost zachorowań na wiele chorób wiążących się z wiekiem, w tym nadciśnienie tętnicze [4] , na cukrzycę i otyłość, a także na udar mózgu. Europejskie badania przewidują wzrost zachorowalności na udar mózgu w przeciągu 20 lat o ok. 40% [6]

W klasyfikacji udarów mózgu opierającej się na patomechanizmie zaburzeń naczyniowych wyróżniono udary :

  1. niedokrwienne (ok. 85%),
  2. krwotoczne (ok. 10%),
  3. krwotoki podpajęczynówkowe (ok. 5%).

W populacji powyżej 80 roku życia zdiagnozowano zmniejszenie częstości występowania krwotoków podpajęczynówkowych [7].

Wśród modyfikowalnych czynników ryzyka największe znaczenie ma nadciśnienie tętnicze. Występowanie tej dolegliwości zwiększa ryzyko zachorowania na udar mózgu. Nawet utrzymywanie się skurczowego ciśnienia w górnym zakresie normy (ciśnienie skurczowe wynoszące 120-140 mmHg, a rozkurczowe w zakresie 80-90 mmHg) zwiększa ryzyko udaru mózgu niemal dwa razy [8].

Dostępne dane wskazują na większą częstość występowania zatorów pochodzenia sercowego związanych z występowaniem w starszym wieku migotania przedsionków [9], [10].
Do innych czynników przyczyniających się do zapadalności na udar mózgu wraz z wiekiem jest współwystępowanie większej ilości zaburzeń w układzie sercowo-naczyniowym, takich jak: nasilenie miażdżycy oraz wady zastawkowe i zaburzenia rytmu serca i niewydolności serca. [11]

Pacjent ze świeżym udarem mózgu wymaga pilnego leczenia w szpitalu, najlepiej przeprowadzanego w oddziałach, które są do tego wyspecjalizowane lub w pododdziałach udarowych. Jedynie szybka ocena stanu chorego oraz natychmiastowe włączenie leczenia daje szanse na zahamowanie, a czasami na odwrócenie tego procesu. [12], [13] Najczęstsze objawy udaru to:

  • osłabienie kończyny po jednej stronie lub jej drętwienie,
  • zaburzenie w rozumieniu mowy albo trudności w wypowiadania słów,
  • niewyraźna mowa (bełkot),
  • zaburzenie widzenia, szczególnie w jednym oku,
  • chwiejny chód,
  • kłujący , ostry ból głowy.

W procesie diagnostycznym należy różnicować udar niedokrwienny oraz krwotoczny. W przypadku rozpoznania udaru niedokrwiennego trzeba ustalić, czy jest to udar spowodowany zatorem (kardiogenny), zakrzepem (miażdżycowym), czy udar lakunarny. Jak wynika z przeprowadzonych badań poważny wpływ, na jakość życia pacjentów po udarze mózgu mają konsekwencje, które wynikają z uszkodzenia OUN, oraz płeć, wiek, masa ciała pacjenta i czas, który upłynął od wystąpienia udaru. [14]

Autor: lekarz medycyny Agnieszka Dorota Szczepanik

Bibliografia:

  1. Prusiński A, Domżał T i wsp.: Niedokrwienne udary mózgu. Wydawnictwo Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 1999: 8-40.
  2. Swiat M., Udar w wieku podeszłym – odmienności, Postępy Nauk Medycznych 4/2010, s. 277-281
  3. World population prospects 2006. United Nations Population Division; 2007. [serial online]; Updated 3 Nov 2009; [cytowany 20.11.2009]. Adres: http://esa un org/unpp/index asp?panel=2
  4. Muntner P, He J, Cutler JA et al.: Trends in blood pressure among children and adolescents. JAMA 2004; 291: 2107-2113.
  5. Wyatt SB, Winters KP, Dubbert PM: Overweight and obesity: prevalence, consequences, and causes of a growing public health problem. Am J Med Sci 2006; 331: 166-174.
  6. Truelsen T, Piechowski-Jozwiak B, Bonita R et al.: Stroke incidence and prevalence in Europe: a review of available data. Eur J Neurol 2006; 13: 581-598.
  7. Di Carlo A, Lamassa M, Pracucci G et al.: Stroke in the very old : clinical presentation and determinants of 3-month functional outcome: A European perspective. European BIOMED Study of Stroke Care Group. Stroke 1999; 30: 2313-2319.
  8. Seshadri S, Beiser A, Kelly-Hayes M et al.: The lifetime risk of stroke: estimates from the Framingham Study. Stroke 2006; 37: 345-350.
  9. Di Carlo A, Lamassa M, Pracucci G et al.: Stroke in the very old : clinical presentation and determinants of 3-month functional outcome: A European perspective. European BIOMED Study of Stroke Care Group. Stroke 1999; 30: 2313-2319.
  10. Olindo S, Cabre P, Deschamps R et al.: Acute stroke in the very elderly: epidemiological features, stroke subtypes, management, and outcome in Martinique, French West Indies. Stroke 2003; 34: 1593-1597.
  11. Shuaib A, Hachinski VC: Mechanisms and management of stroke in the elderly. CMAJ 1991; 145: 433-443.
  12. Blacker D.J.: In-hospital stroke. Lancet Neurology 2003, 2, 741-746.
  13. Bonita i wsp.: The Global Stroke Initiative. Lancet Neurology 2004, 3, 391-393.
  14. Rykała J, Kwolek A: Wpływ wybranych czynników na jakość życia oraz stan funkcjonalny pacjentów po udarze mózgu. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego 2009; 4: 384-391